By Xəbər Yerində xəbər verir ki, payız aylarının başlaması ilə bir çox insan saç darağında, yastıqda və duşdan sonra əvvəlki dövrlə müqayisədə daha çox saç teli görməyə başlayır.
Bəziləri bu vəziyyəti havaların soyuması, digərləri isə vitamin çatışmazlığı ilə əlaqələndirir. Lakin elmi araşdırmalar saç tökülməsinin mövsümlə əlaqəsinin daha mürəkkəb olduğunu göstərir.
Saç tökülməsində mövsümi dəyişiklik olur
Elmi tədqiqatlara əsasən, insan saçının böyümə və tökülmə prosesi il ərzində eyni ritmdə getmir. Saç follikullarının fəaliyyəti müəyyən dövrlərdə dəyişir və bəzi vaxtlarda daha çox saç “istirahət” mərhələsinə keçir.
Saçın həyat dövrü əsasən üç mərhələdən ibarətdir: böyümə, keçid və istirahət.
İstirahət mərhələsi başa çatdıqdan sonra saç tökülür və follikul yeni saç telinin böyüməsi üçün hazır vəziyyətə keçir.
Araşdırmada avqust-sentyabr aylarında tökülmə artıb
1991-ci ildə aparılmış araşdırmalardan birində sağlam kişilərin saç dövrü 18 ay ərzində müşahidə edilib.
Tədqiqatın nəticələrinə əsasən, saçların böyümə mərhələsində olan follikulların ümumi payı sentyabr ayında ən aşağı səviyyəyə enib.
Eyni zamanda, saç tökülməsinin sayının avqust və sentyabr aylarında artdığı müşahidə olunub.
Araşdırmada həmin dövrdə gündəlik orta saç tökülməsinin qış ayları ilə müqayisədə iki dəfədən çox olduğu bildirilib.
Qadınlarda da oxşar mövsümi dəyişiklik müşahidə olunub
Daha geniş araşdırmalardan biri isə 823 sağlam qadının altı il ərzində aparılmış trixoqram nəticələrini əhatə edib.
Nəticələr saçların “telogen”, yəni istirahət mərhələsində olan hissəsinin yay aylarında artdığını göstərib. Daha sonra isə mövsümi saç tökülməsinin yüksəldiyi müəyyənləşdirilib.
Tədqiqat zamanı yaz aylarında da ikinci mövsümi dəyişiklik müşahidə olunub. Lakin yazdakı bu dəyişiklik yay-payız dövründəki qədər güclü olmayıb.
Bəs payızda saç tökülməsi niyə artır?
Mütəxəssislərin dermatologiya üzrə ədəbiyyatda nəzərdən keçirdiyi mümkün izahlardan biri yay aylarında saç follikullarının daha çox ultrabənövşəyi şüalanmaya məruz qalmasıdır.
Bu təsirin bir neçə ay sonra saç tökülməsi şəklində özünü göstərə biləcəyi ehtimal olunur.
Lakin bu mexanizm mövsümi saç tökülməsinin tam və yekun izahı kimi qəbul edilmir. Sadəcə, mümkün səbəblərdən biri kimi araşdırılır.
Başqa sözlə, sentyabr ayında müşahidə olunan saç tökülməsinin səbəbi məhz həmin ayda baş verən dəyişiklik olmaya bilər.
Saç follikullarının fəaliyyətində müəyyən gecikmə olduğundan yay aylarında baş verən dəyişikliklərin nəticəsi sonrakı aylarda, o cümlədən payızda özünü göstərə bilər.
Hər saç tökülməsini mövsümlə əlaqələndirmək olmaz
Burada vacib məqam ondan ibarətdir ki, hər mövsümi saç tökülməsini normal hesab etmək düzgün deyil.
Amerika Dermatologiya Akademiyasının məlumatına görə, sağlam insanlarda gündə təxminən 50-100 saç telinin tökülməsi normal hesab olunur.
Bundan əhəmiyyətli dərəcədə çox olan və uzun müddət davam edən saç tökülməsi isə artıq həddindən artıq saç itkisi ilə əlaqəli ola bilər.
Stress və xəstəlik də saç tökülməsinə səbəb ola bilər
Xüsusilə son aylarda yüksək hərarətlə müşayiət olunan xəstəlik, güclü stress, sürətli çəki itkisi, ciddi pəhriz, doğuş və ya əməliyyat kimi hallar yaşanıbsa, saç tökülməsinin səbəbini yalnız mövsümi dəyişikliklə izah etmək olmaz.
Belə vəziyyətlər “telogen effluvium” adlanan müvəqqəti və diffuz saç tökülməsinə səbəb ola bilər.
Dermatoloji mənbələrdə qeyd olunur ki, bu tip saç tökülməsi onu başladan hadisədən dərhal sonra deyil, bir neçə ay sonra özünü göstərə bilər.
Qidalanmanın da rolu var
Saç tökülməsində qidalanma da mühüm amillərdən biri hesab olunur.
Elmi ədəbiyyatda ciddi zülal çatışmazlığı, kəskin kalori məhdudlaşdırılması və bəzi qida maddələrinin çatışmazlığı ilə telogen effluvium arasında əlaqə göstərilib.
Bu səbəbdən saç tökülməsini müşahidə edən kimi özbaşına vitamin və mineral preparatları qəbul etməyə başlamaq əvəzinə, ilk növbədə problemin səbəbini müəyyənləşdirmək daha məqsədəuyğundur.
Saç tökülməsinin başqa səbəbləri də ola bilər
Saçların seyrəlməsinə və tökülməsinə yalnız mövsümi dəyişikliklər və qidalanma təsir göstərmir.
Mümkün səbəblər arasında irsi tipli saç seyrəlməsi, qalxanabənzər vəzlə bağlı problemlər, bəzi dərman preparatları, dəmir ehtiyatlarının azalması, autoimmun xəstəliklər və müxtəlif dermatoloji vəziyyətlər də yer alır.
Diffuz saç tökülməsi zamanı səbəbin müəyyənləşdirilməsi üçün həkim xəstənin anamnezini qiymətləndirir və zərurət yarandıqda əlavə müayinələr aparır.
Saç tökülməsi psixoloji narahatlıq da yarada bilər
Saç darağında əvvəlkindən daha çox saç görmək insanda narahatlıq yarada və bu vəziyyət onun psixoloji durumuna da təsir göstərə bilər.
Lakin daraqda və ya duşdan sonra bir qədər çox saç telinin görünməsi avtomatik olaraq insanın keçəlləşdiyi anlamına gəlmir.
Bu baxımdan mövsümi saç tökülməsi ilə davamlı saç itkisini bir-birindən ayırmaq vacibdir.
Saçlar nə vaxt əvvəlki vəziyyətinə qayıdır?
Əgər saç tökülməsi qısa müddətli və mövsümi xarakter daşıyırsa, proses adətən zaman keçdikcə zəifləyir.
Amerika Dermatologiya Akademiyasının məlumatına görə, həddindən artıq saç tökülməsinə səbəb olan amil aradan qalxdıqdan sonra saçların əvvəlki sıxlığına qayıtması bir neçə ay çəkə bilər.
Hansı hallarda həkimə müraciət etmək lazımdır?
Payız aylarında daraqda bir qədər artıq saç görmək dərhal panikaya səbəb olmamalıdır.
Lakin saç tökülməsi nəzərəçarpacaq dərəcədə artıbsa və uzun müddət davam edirsə, saçın müəyyən nahiyələrində seyrəlmə və ya keçəlləşmə ocaqları yaranırsa, baş dərisində qaşınma, ağrı və ya qabıqlanma müşahidə olunursa, bunu sadəcə “payız saç tökülməsi” kimi qiymətləndirmək düzgün deyil.
Belə hallarda saç tökülməsinin əsas səbəbini müəyyənləşdirmək üçün dermatoloqa müraciət etmək vacibdir.
Mənbə: Yenisabah.az
