By Azərbaycanda köhnə və qəzalı binaların sökülməsi, onların yerində yeni yaşayış komplekslərinin tikilməsi zamanı mənzil sahiblərinə ödənilən kompensasiya məsələsi gündəmdədir. Belə hallarda kompensasiyanın hansı meyarlarla hesablanması, mənzilin bazar dəyərinin nəzərə alınması və vətəndaşların hüquqlarının qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Xəbər Yerində xəbər verir ki, bu barədə əmlak məsələləri üzrə ekspert Firdovsi Xəlilov Demokrat.az-a açıqlamasında danışıb.
Ekspert bildirib ki, söküntü zamanı mənzil sahiblərinə kompensasiya verilməsinin bir neçə üsulu mövcuddur.
Sökülən mənzilin əvəzinə 20 faiz artıq sahə təklif edilir
Firdovsi Xəlilovun sözlərinə görə, mövcud praktikada inşaat şirkətləri sakinlərə sökülən mənzilin sahəsindən 20 faiz artıq sahəyə malik yeni mənzil təklif edirlər. Bu yanaşma qanunla təsbit olunmasa da, ümumi təcrübədə tətbiq edilir.
Məsələn, 60 kvadratmetrlik mənzili sökülən vətəndaşa yeni binadan 72 kvadratmetrlik mənzil təklif oluna bilər. Bununla yanaşı, tikinti müddətində mənzil sahibinin kirayə xərcləri də qarşılanır.
Ekspert qeyd edib ki, bəzi hallarda məsələ pul kompensasiyası ilə də həll edilir. Bu zaman ətraf ərazilərdə yerləşən mənzillərin qiymətləri əsas götürülür və ödəniləcək məbləğ hər kvadratmetr üzrə hesablanır.
Lakin bu üsul müəyyən problemlər yaradır. Xüsusilə şəhər mərkəzində yerləşən kiçik sahəli mənzillərin sahibləri aldıqları kompensasiya ilə eyni ərazidə yeni mənzil almaqda çətinlik çəkə bilərlər. Nəticədə vətəndaş əvvəlki yaşayış yerindən köçməyə məcbur qala bilər.
“Papanin” ərazisində 1 kvadratmetr üçün 2 700 manat nəzərdə tutulub
Firdovsi Xəlilovun sözlərinə görə, kompensasiya məsələsinin vahid qaydada tənzimlənməməsi süni qiymət artımına da səbəb olur.
Ekspert bildirib ki, dövlət öz ehtiyacları üçün söküntü apardıqda müəyyən qiymətlər tətbiq edilir. Məsələn, paytaxtın “Papanin” adlanan ərazisində bir kvadratmetr üçün 2 700 manat kompensasiya nəzərdə tutulur və sakinlərə müəyyən edilmiş qaydada ödəniş edilir.
Özəl tikinti şirkətlərinin həyata keçirdiyi söküntülərdə isə eyni yanaşma tətbiq olunmur. Belə hallarda sakinlərə şirkətlə razılaşmaq təklif edilir.
Ekspertin fikrincə, bu vəziyyət tərəflər arasında fikir ayrılıqlarına yol açır. Bəzi sakinlər sahib olduqları mənzilin əvəzinə həddindən artıq yüksək kompensasiya tələb edə bilərlər.
Məsələn, 40 kvadratmetrlik mənzili olan şəxs əvəzində övladları və digər ailə üzvləri üçün bir neçə mənzil, hətta həmin mənzillərin altı-yeddi il ərzində təhvil verilməsini tələb edə bilər.
Söküntü xərcləri mənzil qiymətlərinə təsir göstərə bilər
Ekspert qeyd edib ki, bu cür tələblər tikinti şirkətlərinin xərclərini artırır. Şirkətin, məsələn, 50 milyon manatlıq kredit öhdəliyi olduğu halda, əlavə xərclər onun maliyyə yükünü daha da ağırlaşdıra bilər.
Bu isə son nəticədə tikinti xərclərinə və yeni mənzillərin qiymətlərinə təsir göstərir. Eyni zamanda, yeni mənzil gözləyən sakinlər üçün kirayə haqları da arta bilər.
Firdovsi Xəlilovun sözlərinə görə, belə hallarda mənzillərin hər kvadratmetrinin qiyməti ən azı 200-300 manat bahalaşa bilər.
Ekspert söküntü qaydalarının əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsini təklif edir
Firdovsi Xəlilov hesab edir ki, əsas problemlərdən biri bu sahədə qanunvericilikdəki boşluqlardır. Onun fikrincə, söküntü aparılacaq ərazilər üzrə kompensasiya və köçürülmə şərtləri əvvəlcədən müəyyənləşdirilməlidir.
Ekspert vurğulayıb ki, hər hansı ərazidə söküntü planlaşdırılırsa, kompensasiya və köçürülmə qaydaları bütün tərəflər üçün məcburi olmalıdır. Bu şərtlər müəyyən edilmədən söküntüyə başlanılmamalıdır.
Onun sözlərinə görə, söküntü prosesi artıq başlayıbsa, işlər əvvəlcədən müəyyən edilmiş qaydalar çərçivəsində aparılmalıdır.
Ekspert hesab edir ki, belə bir mexanizmin tətbiqi tikinti şirkətlərinə maliyyə imkanlarını əvvəlcədən hesablamağa, sakinlərin hüquqlarının qorunmasına və tərəflər arasında əsassız tələblərlə bağlı anlaşılmazlıqların qarşısının alınmasına kömək edə bilər.
