By Xəbər Yerində “Qafqazinfo”ya istinadən xəbər verir ki, Xəzər dənizinin səviyyəsinin azalması nəticəsində Qazaxıstan sahillərində yeni adalar yaranmağa başlayıb.
Sonuncu ada bir neçə gün əvvəl Kulalı adası yaxınlığında aparılan hava müşahidələri zamanı qeydə alınıb.
Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, Şimali Xəzərin bəzi hissələri gələcəkdə Aral dənizinə bənzər quruma təhlükəsi ilə üzləşə bilər.
Ətraf mühit fəalı Daniyar Akimjanovun sözlərinə görə, son 4-5 il ərzində həmin ərazidə bir neçə yeni ada üzə çıxıb. Onlardan bəzilərinin uzunluğu 1 kilometrə, eni isə 200-300 metrə çatır. Bununla belə, yeni yaranan bütün quru sahələrinin daimi adalara çevriləcəyi dəqiq deyil. Bu, dəniz dibinin quruluşundan, dalğalardan, küləkdən və su səviyyəsinin gələcək dəyişməsindən asılıdır.
Xəzərin səviyyəsi 30 ildə 2,45 metr azalıb
Ölçmələrə görə, Qazaxıstan sahillərində Xəzərin səviyyəsi 1996-cı ildəki mənfi 26,82 metrdən 2025-ci ildə mənfi 29,27 metrə enib. Beləliklə, təxminən 30 il ərzində suyun səviyyəsində 2,45 metrlik azalma qeydə alınıb.
Qazaxıstan Xəzər Dənizi Tədqiqat İnstitutunun məlumatına əsasən, Kulalı adasındakı müşahidə stansiyasında suyun orta səviyyəsi 2026-cı ilin iyulunda mənfi 29,42 metrə düşüb. Bu, müşahidələr tarixində ən aşağı göstərici hesab olunur.
2000-2025-ci illərdə Şimali Xəzərin şimal-şərqində su ilə örtülü sahə təxminən 16 384 kvadratkilometr azalıb.
Alimlər su səviyyəsinin azalmasını temperaturun yüksəlməsi, buxarlanmanın artması və yağıntıların azalması ilə əlaqələndirirlər. Çaylar üzərində inşa edilən bəndlər və suvarma məqsədilə sudan intensiv istifadə də Xəzərə daxil olan suyun həcminə təsir göstərir.
Xəzər suitilərinin yaşayış əraziləri azalır
Xəzərin geri çəkilməsi yalnız sahil xəttinin dəyişməsinə səbəb olmur. Bu proses Xəzər suitilərinin yaşayış yerlərinin də azalmasına gətirib çıxarır.
Məlumata görə, son 100 ildə Xəzər suitilərinin sayı təxminən 1 milyondan 100 minə qədər azalıb.
Suiti tədqiqatçısı Əsəl Baymukanovanın sözlərinə görə, suitilərin mövsümi olaraq sahilə çıxdığı adaların səth sahəsi 1995-ci ildən bəri 15 dəfədən çox azalıb.
Tədqiqatçılar 2021-ci ildə minlərlə suitinin toplandığı Yeni Durnev adasına üç il sonra qayıtdıqda ərazinin böyüyərək materiklə birləşdiyini görüblər. Nəticədə suitilər üçün təcrid olunmuş yaşayış sahəsi aradan qalxıb.
Buzların azalması da təhlükəni artırır
Qış aylarında buz örtüyünün azalması Xəzər suitiləri üçün əlavə təhlükə yaradır. Bu növ balalarını buz üzərində dünyaya gətirdiyindən sabit buz örtüyünün itirilməsi balaların sağ qalma imkanlarını azaldır.
Bəzi iqlim modellərinə görə, əsrin sonunadək Xəzərin səviyyəsi 8 metrədək enə bilər. Bununla belə, müxtəlif proqnozlar arasında ciddi fərqlər mövcuddur.
Alimlər bildirirlər ki, bütün Xəzər dənizinin Aral dənizi kimi tamamilə quruması ehtimalı barədə birmənalı fikir yoxdur. Lakin dayaz Şimali Xəzərin bəzi hissələri ciddi risk altındadır.
