By Avstraliyalı alimlər qəhvə tullantılarından istifadə etməklə betonun möhkəmliyini 30 faizə qədər artırmağın mümkün olduğunu müəyyən ediblər. Yeni texnologiya həm tullantıların azaldılmasına, həm də tikintidə istifadə olunan təbii qum ehtiyatlarının qorunmasına kömək edə bilər.
Xəbər Yerində xarici elmi mənbəyə istinadən xəbər verir ki, bu üsul Avstraliyanın RMIT Universitetinin tədqiqatçıları tərəfindən hazırlanıb. Araşdırmanın nəticələri 2023-cü ildə “Journal of Cleaner Production” jurnalında dərc olunub.
Hər il dünyada təxminən 10 milyard kiloqram qəhvə tullantısı yaranır. Bu tullantıların böyük hissəsi poliqonlara göndərilir. Üzvi tullantıların parçalanması zamanı metan və karbon qazı kimi istixana qazları ayrılır ki, bu da iqlim dəyişikliyinə təsir göstərir.
Digər tərəfdən, tikinti sektorunun sürətlə böyüməsi beton istehsalına, bununla yanaşı, təbii quma olan tələbatın artmasına səbəb olur. Çay yataqlarından və sahillərindən qum çıxarılması isə ətraf mühitə ciddi zərər vurur.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, qəhvə tullantılarının tikinti materiallarının istehsalında istifadəsi bu problemlərin hər ikisinin həllinə töhfə verə bilər.
Qəhvə tullantıları betona necə əlavə olunur?
Alimlər müəyyən ediblər ki, qəhvə çöküntüsünü birbaşa betonun tərkibinə qatmaq mümkün deyil. Çünki onun tərkibindəki kimyəvi maddələr tikinti materialının möhkəmliyini zəiflədə bilər.
Buna görə də tədqiqatçılar qəhvə tullantılarını oksigensiz mühitdə 350 dərəcədən yüksək temperaturda qızdırıblar. Piroliz adlanan bu proses üzvi maddələri parçalayaraq bioçar adlı, karbonla zəngin məsaməli materialın yaranmasına səbəb olur.
Əldə edilən bioçar sementin tərkibinə daxil olaraq onunla birləşə bilir. Təcrübələr zamanı qəhvə tullantılarının bu üsulla emal edilməsi betonun möhkəmliyini 30 faizə qədər artırıb.
Tədqiqatçılar qəhvə tullantılarını 500 dərəcədə də emal ediblər. Lakin bu temperaturda alınan bioçar hissəcikləri daha aşağı temperaturda əldə edilən material qədər möhkəm olmayıb.
Texnologiyanın davamlılığı hələ araşdırılır
Alimlər bildirirlər ki, yeni materialın uzunmüddətli dayanıqlığını müəyyən etmək üçün əlavə sınaqlara ehtiyac var. Hazırda betonun donma və ərimə dövrlərinə, su udmasına, aşınmaya və digər təsirlərə qarşı davamlılığı araşdırılır.
Tədqiqat qrupu, həmçinin ağac, qida və kənd təsərrüfatı tullantılarından bioçar əldə etmək imkanlarını öyrənir.
RMIT Universitetinin mühəndisləri vurğulayırlar ki, araşdırma hələ ilkin mərhələdə olsa da, bu texnologiya poliqonlara göndərilən üzvi tullantıların miqdarını əhəmiyyətli dərəcədə azaltmaq üçün yeni imkanlar yaradır.
Yeni beton artıq real tikinti layihələrində sınaqdan keçirilib
2024-cü ildə RMIT Universiteti və Viktoriya ştatındakı Macedon Ranges Şurası Avstraliyanın Gisborne şəhərində qəhvə tullantılarından əldə edilmiş bioçar qatılmış betonla piyada yolu salaraq real şəraitdə sınaq həyata keçiriblər. Ərazidə ağac qırıntılarından hazırlanmış bioçarla beton və adi beton nümunələri də tətbiq olunub.
Həmin ilin sonunda isə Viktoriya ştatının Big Build proqramı çərçivəsində Pakenham Roads Upgrade layihəsində qəhvə bioçarı ilə hazırlanmış betondan istifadə edilib. Bu, materialın iri infrastruktur layihəsində ilk tətbiqi olub.
Layihənin podratçısı BildGroup-un hesablamalarına görə, bu üsul təxminən 140 min fincan qəhvəyə bərabər tullantının poliqonlara atılmasının qarşısını alıb və 3 metrik tondan çox təbii quma qənaət etməyə imkan verib.
2025-ci ilin əvvəlində tədqiqat qrupu “Universities Australia’s Shaping Australia Awards” mükafatlandırmasında “People’s Choice Problem Solver Award” mükafatına layiq görülüb. Alimlər materialın kommersiya məqsədilə istehsala çıxarılması üçün tərəfdaşla birlikdə biznes modelinin hazırlanması üzərində işlədiklərini bildiriblər.
Tədqiqatın nəticələri “Journal of Cleaner Production” elmi jurnalında dərc olunub.
